GİRESUN / DOĞANKENT / ŞADIKÖYÜ

Hazırlayan: Sinan GÜVENDİ

EVLÄ°YALAR

GÜVENDİ  OCAĞI (GÜVENÇ  ABDAL IN MAKAM MEZARI)

Güvendi (güvende) yaylasındadır. Düzenli ziyaretgahtır, fakat yeni nesil gün geçtikçe ziyaretten uzaklaşmaktadır.     

DAVUT  EVLİYASI

Derindere de hocalı (yada Hoca Ali) başındadır. Yağmur duaları kurban kesilerek burada yapılırdı.

PİR ALİ  EVLİYASI

Mansur yaylasında kurban tepesi denen yerdedir. Eskiden kurbanlar burada kesilirmiş en son ulu köy ile yapılan çatışma (yayla davası) öncesi köyün büyükleri burada "HÜ" çekmişlerdi. 

ALAN  EVLİYASI
Alan kıranındadır. Burada dua edilerek dilekte bulunulur. Ocak ta 2 kişi nin yattığı söylenir ve ermiş kişilerdir.

PİR- İ  VELED

Tepealan yaylasında, obaların arkasındaki tepededir, teberik buradan alınır.     

YONUZ  EVLİYASI

Yonuz tepesindedir. Özellikle çocukları konuşmayan yada kekeme konuşan aileler gidip ocağın yanında uyuyarak çocuğunun iyileşmesi için dua eder.

ÜÇGÜL’LÜ (NİŞANLI EV YANI)

Buraya ermiş bir kişinin (evliyanın) kanının damladığı söylenir. Bir söylenceye göre Alan evliyasının kanı damlamıştır. Yanından  geçerken dua okunur.

DELMECE DEKÄ° OCAK

Fırışlık (Pir-i Şıh) başındadır. Yanında  meşe ağacı vardır. Ağaca bez bağlanıp dilekte bulunulur.

TENETAÅž TAKÄ° OCAK

Başında meşe ağacı var. Ağaca bez bağlanıp dilek tutulur. 

NOT: Ocak, evliya ya da ermiş insan mezarı anlamındadır.

 

TEBERİK   

Yağmur yağmadığı zamanlarda  abdest alınıp bir evliyanın üzerine gidilir (Daha çok tepealan da ki Pir-i Veled) . Biraz dua ettikten sonra bir parça toprak alınır bir beze bağlanıp dere kenarında temiz bir suya ıslatılır. Sonra yağmur yağması beklenir. Bu şekilde yağmur yağacağına inanılır. Yağmur yağdıktan sonra teberik ıslatan kişi 3 gün oruç tutar. Eğer yağmur çok yağarsa teberik sudan erken alınır.

 

YAÄžMUR DUASI

Yağmur duası yaz aylarında havaların sıcak geçmesiyle birlikte  , sıcağın tarıma zarar vermesi sonucu yağmur yağması için evliyalara yapılan dua dır. Bu dua şöyle yapılır.

Önce yağmur duasına karar verilir, sonra köylüler aralarında para toplayarak bir kurbanlık alır ve ocağın yanına (çoğunlukla Şıh Davut) gidilir. Ocağın yanına gelen herkesin abdestli olması zorunludur. Ocak yanında ateş yakılır , kurbancı  kurbanı keser . Sonra 7 baş yasin okunur ve yağmur duası okunur. Kesilen kurban orada pişirilerek yenilir.  Bu şekilde yağmur yağacağına inanılır. Sorduğumuz yaşlılara göre ise her duadan sonra  yağmur yağar.

 

YILBAÅžI TUTMA

Mart başında  evden bir kişi gidip komşuda yatar. Sabah kalkıp erkenden eve gelir ve sağ ayağıyla eve ilk giren kişi olur. Yada komşu veya akrabalardan birisi ile anlaşılır , sabah erkenden eve gelmesi söylenir. Tanımadık veya uğursuz olduğuna inanılan bir kişi gelirse yıl boyu işlerin kötü gideceğine inanılır.

 

HIDIRELLEZ (HIZIR Ä°LYAS)

Mayıs yedisi , hıdırellez günü ; iğne tutmak, değirmene gitmek, çift sürmek, sepet tutmak , tırmık tutmak , yayık yaymak, yaş ağaç dalı eğmek, gibi işlerin yapılması durumunda uğursuzluk olacağına  bunun sonucunda o ailenin başına kötü işler geleceğine inanılır.

Birer adet çeşitli tohumlardan alınır ve dikilir. Dikerken aile bireylerinin adı anılır. Elimin eğrisini büğrüsünü diktim  denilir ve dua edilir.

GAVURUN KÜRKÜ

Köy takvimine göre her yıl 7 abrul (25 mart) sabahı  gavur insanı çiğnemesin diye yapılan bir eylemdir. O sabah şafak söker sökmez kalkılır, bir ağaca veya eve  ipten bir salıncak yapılır, ve sallanmaya başlanır. Sallanırken şu sözler söylenir.

Gavur gavur gavura
Gavur harman savura
Gavuru Allah devire
Ä°nce iÄŸnem dizine
Kalın iğnem gözüne
……………………………

Sonra ihlas suresi okunur ve işlem bitirilir. Bu şekilde gavurun çiğnemesinden kurtulunacağına inanılır.

DEĞİRMEN ASMA

Bilinen bir gerçek var ki  önceleri çatalağaç köyünde  özellikle sonbaharda çok şiddetli rüzgarlar olurdu (bunun nedeninin mısır ekilen alanların çokluğu veya ormanın azlığı olduğunu düşünüyoruz) ve köyde  çok kar yağardı. İşte değirmen asma bu şiddetli rüzgarlar için yapılan bir eylemdir. Rüzgar çok estiğinde , bildiğimiz el değirmeninin üst taşı ortasına ip geçirilerek yüksek bir yare asılır. Bazen taş yerine ibrik veya benzeri eşyalarda asıldığı olurdu.  Asma işleminden sonra dua edilirdi. Bu şekilde rüzgarın duracağına veya daha az hasar vereceğine inanılırdı.

 

GÃœN TUTMA

Gün genellikle salı günü tutulur ama  bazıları hem salı hem cumayı tutarlar. Bu günlerde uğursuzluk olur diye kimseye bir şey verilmez.

 

KÃœL ELEME

Köye salgın bir hastalık geldiğinde yapılan bir işlem dir. Sabah erkenden kalkılır, kevgire biraz kül konur, evin etrafında saatin ters yönünde külü eleyerek dolaşılır. Dolaşırken ihlas suresi okunur ve dua edilir.

Birde ev halkı kalkınca  evin ortasında toplanır, ve aynı işlem ev halkının çevresinde dolaşılarak ta yapılır. Bu şekilde hastalığın gideceğine inanılır.

 

GİLİK PİŞİRME

Gilik; eskiden (yaklaşık 1970  ler öncesi) ekmek, ocağa konulan saç üzerinde pişirilirken, ortadaki küçük boşlukta pişirilen küçük ekmeğe denirdi.

Evde birisi hastalandığında veya hastalık geleceğini bildiren bir rüya görüldüğünde, 2-3 adet gilik pişirilir, bir çantaya (kol çantası) konulup omuza alınır, iki adet değnek alınır, işlemi yapacak kişi yaşlı görüntüsüne bürünerek değnekler ve gilikler ile birlikte evden belli mesafeye uzaklaşıp, gilikleri ve değnekleri oraya koyarak; ‘’haydi git güle güle deyip  hastalığı yolcu ederek eve döner. Bu şekilde hastanın iyi olacağına inanılır.

 

KAÅžIK BAÄžLAMA

Bu işlem yaylada veya köyde hayvanlar kaybolup gece dışarıda kalınca yapılır. İki adet kaşık sırt sırta bağlanarak evin dışında bir yere bırakılır. Ardından birtakım dualar okunur. Bu işlem yapılınca hayvanları ayı veya kurt un yiyemeyeceğine inanılır.

 

DİKENDEN GEÇME

Bu işlemi çocuğu olmayan gelinler yapar. Bilindiği gibi bazı böğürtlen dikenleri havaya doğru bir miktar uzadıktan sonra ağırlıktan dolayı ucu yere eğilir. Bu yere inen uç tekrar toprağa kök salar. İşte bu işlem eğilerek iki ucu toprakta olan dikenin altından geçerek yapılır. Şöyle ki : Çocuğu olmayan gelin sabah erkenden kalkarak çeşitli dualar okuyarak bu dikenin altından 3 kez geçer  ve sonra eve döner. Bu şekilde çocuk olacağına inanılır. Bu işlemin diğer bir şeklide kökü açık olan ağaçların , iki ucu yerde ve ortası havada olan kök dallarının arasından geçmek şeklindedir.

 

EN ÇOK SEVAP  KABUL EDİLEN İŞLEMLER.

• Köyde hangi saat te olursa olsun, bir eve gittiÄŸinizde size yemek verilir. Özellikle dışarıdan gelen misafire açmısın diye sorulmadan yemek ikram edilir. Bayramlarda en fazla kiÅŸiye yemek vermek için insanlar birbiriyle yarışır. Bunlar çok sevaptır.

• Yol yapmak yada mevcut yolları temizlemek sevaptır.

• ÇeÅŸme yapmak yada yol kenarlarındaki su lara oluk yapmak sevaptır. ÇeÅŸmelerin önüne eskiden ‘’kürün’’ denilen aÄŸaç yalak lar yapılırdı ve hayvanlar buralardan su içerlerdi.

• Meyve dikmek, aşı yapmak sevaptır. Eskiden köyün ortak malı olarak çok sayıda meyvelikler yapılmıştır.

• Düğünde, bayramda, cenazede, doÄŸumda veya bir kaza durumunda yardımlaÅŸma üst düzeydedir.   

 

Kaynak KiÅŸiler:

Saadet PÄ°RDAL

Hatice GÜVENDİ (Hacı Mehmet eşi)

Güller BABAYİĞİT

Gülhanım GÜVENDİ(Hacı MEHMET in Annesi)

Fatma YILMAZ (Tevhide kızı)