GİRESUN / DOĞANKENT / ŞADIKÖYÜ

Yıllardır Çatalağaç (Şadı) düğünlerinin olmazsa olmaz oyunlarından biri olan Cemo Koltuk Horonu buradan Törnük, Doymuş, Kaynaş ve Doğankent’e yayılmış, Otçu Göçlerinin ve Düğünlerin de vazgeçilmez oyunlarından biri haline gelmiştir.

Sitemiz editörünü arayan Şadılılar Ali Gedik’in Cemo Koltuk Horonu'nu klip yaptığını ve söz-müzik Ali Osman Kargın yazdığını bunun da doğru olmadığını belirtmeleri üzerine, editörümüz Cemo oyununun tarihçesini araştırdı. Tarihçesi zaten oldukça yeni olan Cemo ile ilgili gerçeklere ulaştı.

Sitemiz editörü yaptığı araştırmalarda Şadı köyünün ilk kemençe sanatçılarından biri olan Mustafa Pir’in oğlu İbrahim Piri aradı. İbrahim Pir bu konuda Durmuş Güvendi’nin daha fazla bilgi sahibi olduğunu belirtmesi üzerine Durmuş Güvendi'yi aradı. Durmuş Güvendi, “Benim bildiğim kadarıyla bu oyunun kaynağı bizim köydür. Tarih olarak bilemiyorum ama oyunu bizim köyde ilk oynayanlar ve kurallarını ilk koyanlar Hacı Mehmet Güvendi, Ahmet Mustafa (Mustafa Pirdal) ve Mecido Ali (Ali Babayiğit) dir.” dedi.

Hacı Mehmet Güvendi ve Mustafa Pirdal rahmetli olduğundan editörümüz hayatta olan Ali Babayiğit’e ulaştı.

Ali Babayiğit editörümüze Cemo’nun tarihçesini şöyle anlattı:

“Askerden geldiğim yıllardı. Sanıyorum yıl 1947-1948. Hacı Mehmet, çok güzel maniler, türküler söylerdi. O zamanlar sanıyorum aşıktı. Hacı Mehmet’in bir türküsü vardı.

Cemo gele sen de gel

Bahçeyi dolan da gel

Eğer anan vermezse

Pencereden kaç da gel

Oy cemo vay cemo cemile

Uzun yıllar oldu, tamamını hatırlayamıyorum. O zamanlar köyümüzün kemençecilerinden olan Mahmudo Mustafa (Mustafa Pir) Hacı Mehmet’in bu sözlerini kemençesiyle gaydaya döktü. Sonra Hacı Mehmet ile birlikte bu oyunun kurallarını koyduk. Eskiden otçu göçleri çok olduğundan Güvende’ye giderken otçu göçünde Mahmudo Mustafa çaldı, Hacı Mehmetle birlikte biz oynadık. Otçu göçünün her durağında Mustafa çaldı biz oynadık. İnsanlar bu oyunu öğrenmek istediğinde Hacı Mehmet ile aramıza birer ikişer adam alarak bu oyunu insanlara öğrettik ve oyun giderek yaygınlaştı. Bizimle aynı tarihlerde otçu göçüne katılanlara sorarsanız onlar bu oyunu Hacı Mehmet ile benim oynadığımı söylerler. Daha sonra bu gaydayı Çaylama da çalmaya başladı. Mahmudo Mustafa’dan sonra bu oyunu Çaylama Törnük’te Kanyaş’ta çaldı ve insanlar oynamaya başladı. Bu oyun cemo ile bitmiyor aslında. Daha sonra sonuna bu oyuna benzeyen Hoşbilezik oyununu da eklerdik” dedi.

Bu bilgileri tek taraflı yayınlamak istemeyen sitemiz editörü, Ali Gedik ve Ali Osman Kargın ile de telefonla görüştü.

Ali Gedik editörümüze yaptığı açıklamada şarkının tüm haklarının Ali Osman Kargın’a ait olduğunu bu konuda kendisinin bir şey yapamayacağını belirtti. Bunun üzerine editörümüz Ali Osman Kargın’ı aradı.

Ali Osman Kargın yaptığı açıklamada, “Bizim dereboyu kavaklar diye bir oyunumuz vardı. Buna Trabzonlular sahip çıktı. Bende sadece Harşıt yöresine ait olduğunu bildiğim ve kaynağını tam olarak bilmediğim bu oyunun yöremiz insanına ait olduğunu belgelemek üzere 1997 yılında Kültür bakanlığı ve Mesam’a kendi adıma kaydettirdim dedi.”

Şadıhaber olarak buradaki amacımız ne Ali Gedik’i ne de Ali Osman Kargın’ı suçlamak ya da yıpratmaktır. Amacımız bu kültürel değerin gerçek sahiplerinin isimleri ile anılmasıdır.

Cemonun gerçek Sözleri

Cemo gele sende gel

Bahçeyi dolanda gel

Eğer anan vermezse

Pencereden kaç ta gel

Oy cemo vay cemo cemile

Cemile kimin kızı

Topçu Mehmet’in kızı

Gözleri dolu dolu

Yanakları kırmızı

Oy cemo vay cemo cemile

Şunuda belirtmek gerekir ki oyunun adı Cemo Koltuk Oyunu olduğundan el ele tutuşarak değil, eller omuzda oynanan bir oyundur.

SONUÇ OLARAK,

• Cemo oyununun ve türküsünün kaynağı Şadı köyü dür.
• Bu oyunu ortaya çıkaran merhum Hacı Mehmet Güvendi dir.
• İlk oynayanlar: Hacı Mehmet Güvendi, Ali Babayiğit ve Mustafa Pirdal'dır.
• Müziğini ilk olarak notaya (kemençeye) döken, merhum Mustafa Pir'dir. Daha sonra harşıt içinde yaygınlaştıran Mustafa Pir ve Çaylamoğlu Hacı'dır.
• Son yıllarda İstanbul ve Bursa da oyunu yaygınlaştıran Harşıt’lı sanatçılardır.

Görüştüğümüz, cemo ya emeği geçen insanlarımızın çocukları ya da torunlarından hiç biri maddi bir talep içinde olmamıştır. Aksine böyle eserlerin Türk müziğine kazandırılmasından memnun olacaklarını ancak eserleri yozlaştırmadan, kenar mahalle türkücülüğünden ziyade akademik bir dil ile bu eserlerin ele alınmasını, ve emeği geçen (yukarıda yazılı) insanlara saygılı olunmasını talep etmişlerdir. Diğer yandan atalarının hiç bir beklentisi olmadan ortaya koyduğu eserleri birilerinin sahiplenmesinin gayri ahlaki olduğunu belirtmişlerdir.

www.sadikoyu.com olarak dileğimiz, Harşıt içinde süregelen eserlerimizin (ister Şadı kaynaklı olsun ister Törnük, ister Kanyaş veya Doymuş veya Dandı) akademik bir dil ile ele alınıp Giresun müziğine ve Türk müziğine kazandırılmasıdır. Elbette doğru bilgilerle ve emek veren insanlara saygılı olunarak.

ŞADIHABER/Araştırma: Abdullah Öner Meral